Mijn eerste litho
In 2023 kreeg ik van het Nederlands Steendrukmuseum in Valkenswaard de opdracht om een full colour litho te maken ter gelegenheid van de expositie PUNT. Pointillisme. Pop-Art. Pixel. De expositie draaide om het belang van de punt in de kunst. Met name de opkomst van de chromolithografie waardoor meerkleurendruk halverwege de 19e eeuw makkelijker en betaalbaarder werd. Vanaf dat moment werden Europese straten gevuld met kleurige reclameaffiches, vaak gemaakt door kunstenaars en in steendruk gedrukt. Niet zo gek dus dat het museum bij een moderne pointillist aanklopte om een meerkleurenlitho te maken. Een hele eer ook én een kolfje naar mijn hand. Alleen… ik had dit nog nooit eerder gedaan!

Die eerste litho heb ik in nauwe samenwerking met het museum gemaakt, met als inspiratie een zelfgemaakte foto van een grutto, in de polder waar ik woon. De litho ‘Glorious Godwit’ is te koop bij het museum. Via de rubriek PRINTS op mijn site vind je er meer informatie over en wordt je doorgelinkt naar de website van het museum als je de bestelknop gebruikt. Op de foto de onthulling van de litho door de wethouder van Valkenswaard bij de opening van de expositie in 2023.
Steendruk is vlakdruk
Voor het maken van een litho in meer kleuren moet je meerdere lithostenen met een vettige zwarte inkt beschilderen, zogenaamde ‘tusche’. Het drukken met lithostenen is een gespecialiseerde klus. De stenen zijn enorm dik en nauwelijks te tillen. Het drukproces is vlakdruk en dit is gebaseerd op het principe dat water en vet elkaar afstoten. Er is dus geen verhoging of verdieping van een bepaalde voorstelling, maar beeld en niet-beeld bevinden zich op hetzelfde vlak. Dat vlak is de geslepen en gegreinde zijde van de lithosteen. Door hier met de zwarte tusche inkt op te schilderen en deze daarna te prepareren met een mengsel van Arabische gom en salpeterzuur wordt het beeld vetminnend (oleofiel) en zal bij het drukken de drukinkt aannemen. Wat geen beeld is zal door de bewerking juist waterminnend worden (hydrofiel) en vet afstoten.

Tijdelijk atelier
Bij een meerkleurenlitho moet je als kunstenaar dus meerdere stenen beschilderen op zo’n manier dat bij de gecombineerde druk er een totaalbeeld in full colour ontstaat. Net als bij mijn eerste litho zorgde het museum ook bij deze tweede litho voor het afleveren van de benodigde en reeds geprepareerde lithostenen bij mij thuis. Nu heb ik mijn atelier op een entresol in de woonkamer, maar die zware stenen naar boven slepen zag ik niet zitten. En daarom heb ik een tijdelijk atelier ingericht in de woonkamer. Twee schragen met een stevig blad erop, enkele latten eronder en vervolgens de eerste steen erop tillen. En dan kun je aan de slag. Eerst de steen voor cyaan, dan de steen voor magenta, dan voor yellow en als laatste de steen voor zwart. Klinkt simpel, maar bij het drukken moet e.e.a. natuurlijk wel min of meer exact op elkaar passen. ‘Sluiten’ heet dat in de drukkerswereld. Daarom zijn alle vier de stenen vooraf voorzien van een sjabloondruk van de gewenste afbeelding als houvast bij het schilderen. Maar dan heb je ook nog dat bijvoorbeeld op de ene plek meer cyaan, en op de andere plek meer magenta of geel moet komen. De combinaties van die kleuren zorgen tenslotte voor andere kleuren zoals bijvoorbeeld groen (geel en cyaan) of oranje (magenta en geel). Zwart is er vooral om extra contrast en schaduw toe te voegen. Aan mij dus ook de schone taak om de afbeelding per kleur op die steen te vertalen naar grotere en kleinere, en meer en minder puntjes. Om zo het uiteindelijke gewenste beeld te laten ontstaan. Hieronder achtereenvolgend de stenen beschilderd voor cyaan, magenta, geel en zwart (CMYK).

Het maakproces
Bij het maken van zo’n litho komt je grafische opleiding bijzonder goed van pas. Dat helpt je om je voorbeeldfoto goed te kunnen analyseren qua kleurscheiding in de drukkleuren cyaan, magenta, geel en zwart. Je ontleedt als het ware de foto om deze vervolgens op elke steen te vertalen naar een beeld dat daarna geschikt is voor de betreffende drukkleur. Het spannende is dan natuurlijk hoe het in de combinatiedruk uit zal vallen. Nu is dat bij lithografie altijd wel ook een beetje aan toeval onderhevig, want het is een veel minder goed te controleren drukproces dan bijvoorbeeld een moderne offset-drukmachine (overigens een moderne variant van vlakdruk). Maar dat verrassingselement is nu juist ook een van de aantrekkelijke aspecten aan steendruk als kunstzinnige uiting. Om toch een beetje controle te houden – want corrigeren is eigenlijk niet mogelijk – maakte ik telkens een foto recht van boven van de steen zodra ik dacht dat het goed moest zijn of wanneer ik twijfelde of ik het niet te zwaar maakte. Dit zwart-wit beeld zette ik in de computer dan om naar de betreffende kleur en combineerde dit met de andere kleuren tot een simulatie van de combinatiedruk. Dat geeft een aardige indicatie van het eindresultaat en geeft je de mogelijk om eventueel nog wat bij te werken. Weghalen is er echter niet bij, ja kan eigenlijk alleen puntjes of streepjes erbij maken. Overigens heb ik, om mezelf niet teveel druk op te leggen, de litho een beetje ‘freestyle’ gepointilleerd. Hieronder een video van het drukken van de cyaan kleur.
Beperkte oplage
De litho is door museum-drukker Rolf Maas gedrukt in full colour in een exclusieve oplage van 50 stuks. 40 exemplaren worden door het museum uitgegeven. De overige 10 exemplaren verkoop ik zelf. Dat doe ik als compleet ingelijst kunstwerk: de litho-afdruk inclusief grijs passe-partout, floatglas en zwarte lijst. Deze litho’s zijn genummerd (41/50 – 50/50), gesigneerd en voorzien van een blindpreeg van het museum en een Certificaat van Echtheid. Voor meer informatie en bestellen van litho ‘Pink Promise’ zie mijn Webshop PRINTS of neem contact met mij op.
